"Sarnowa była jest i będzie"

HISTORIA MŁYNARSTWA W SARNOWIE


Jeśli za młynarstwo uznamy mielenie zboża poza potrzeby gospodarstwa to trudno jednoznacznie wyznaczyć początkową datę młynarstwa w Sarnowie. Na pewno początki mielenia zboża poza potrzeby gospodarstwa sięgają średniowiecza kiedy powstało miasto Sarnowa. Niestety data założenia miasta ginie w mrokach historii.
W 1421r. Jerzy Dunin fundator kościoła w Sarnowie przeznaczył na jego utrzymanie 4 ćwiertnie słodu z młyna miejskiego. Z ksiąg poborowych XVI w. wynika, że w 1576r. w Sarnowie na rzece Dąbroczni znajdował się młyn wodny walnik ( podsiębierny ) o dwóch kołach. Budowa terenu wokół miasta ( brak większych zbiorników wodnych ) spowodowała, że większego znaczenia nabrały wiatraki, które jako siłę napędową wykorzystują wiatr. Rozwój młynarstwa nastąpił w I poł. XVII w.
W 1619r. w Sarnowie było 16 wiatraków i jeden młyn wodny, a przed rokiem 1650 były 24 młyny. Dalszy rozwój oraz działalność została zahamowana przez wojnę Polsko - Szwecką. Na skutek "potopu " pozostały w Sarnowie tylko trzy wiatraki i młyn wodny. Po zniszczeniach wojennych przyszedł czas na odbudowę. W 1667r. w krajobrazie miasta ponownie pojawiły się 22 młyny. Taka sama liczba wiatraków występowała w 1684r.
Wydarzenia z końca XVII i I poł. XVIII w. - pożar z 1680r. wojna północna oraz występujące po niej epidemie w latach 1709-1711, wreszcie pożar z 1724r. zahamowały rozwój miasta, co spowodowało utrzymanie się liczby wiatraków w XVIII w. na poziomie wieku poprzedniego. W 1780r. było 20 wiatraków, a w 1793r. 21.
W XVIII stuleciu młynarze sarnowscy założyli swój cech. Powstał on prawdopodobnie w pierwszej połowie XVIII w. Niestety statut cechu nie zachował się do dnia dzisiejszego. Z luźnych wzmianek źródłowych wiadomo. że do obowiązków braci cechowych należało zaopatrzenie miasta w mąkę, z pewnością musieli dokonywać zakupu zboża z "dworu", opłacać czynsz od wykonywanego zawodu. Młynarze Sarnowscy od 1667r. zobowiązani byli dostarczać ćwiertnię żyta dla miejscowego proboszcza.
I połowa XIX wieku, kiedy do wielu gałęzi produkcji wkracza przemysł, to powolny zmierzch wiatraków. W latach 1873 - 1906 funkcjonuje już tylko 8 wiatraków. Potężną konkurencją dla nich stał się postęp techniczny w postaci powstałego w Sarnowie w końcu XIX w. młyna parowego. Zdolność produkcyjna wiatraka w ciągu roku wynosiła średnio 200 cetnarów zboża, choć były i takie, których moc produkcyjna wynosiła 600 cetnarów zboża. Natomiast młyn parowy w Sarnowie przerabiał 1500 cetnarów rocznie, a w okresie międzywojennym jego przerób wynosił 15 ton na dobę.
W krajobrazie Sarnowy wiatraki znajdują się już od ponad 400 lat, z czego przez ponad 300 lat wiatr przetaczając chmury nad dachami grodu opadał i uderzał w skrzydła wiatraków, służąc w ten sposób wielu pokoleniom sarnowskich młynarzy. Przez ponad trzy stulecia nieustającego mielenia stały się symbolem gospodarności.

<<<powrót do strony głownej

www.sarnowa.rawicz.pl