"Sarnowa była jest i będzie"
"Civitatem nomine Sarnov" - miasto zwane Sarnov - takie słowa zostały zawarte w dokumencie podpisanym w dniu 7 czerwca 1262 roku przez wielkopolskiego księcia Bolesława. Przyjmuje się, że jest to pierwsze w dziejach Sarnowy określenie jej mianem miasta.
Chociaż pierwsze historyczne informacje zawierające nazwę Sarnowa (podawaną w bardzo różnych wersjach) były już wcześniej. Jeden z najstarszych zapisków, z 1065 roku, mówi o grodzie z czasów Bolesława Śmiałego. Kolejna wzmianka z pojawiająca się nazwą Sarnowa dotyczy roku 1110. W 1136 roku Sarnowa została wymieniona w Bulli Papieża Innocentego. W 1248 roku mowa jest o Sarnowie w dokumencie wystawionym przez wielkopolskiego księcia Przemysława.
Niestety historycy od wielu lat prowadzą spory, których miejscowości Wielkopolski dotyczy ta nazwa. Niektórzy wspominają o innej wielkopolskiej Sarnowie, część naukowców wskazuje Sarnowę leżącą poza tym regionem.
Ale niezaprzeczalnym faktem jest, że 7 czerwca 1262 roku zapisany został dokument księcia wielkopolskiego Bolesława, w którym zwalniał "miasto zwane Sarnov" na 10 lat od wszelkich publicznych ciężarów. Ten dokument przyjęli przed pięćdziesięcioma laty mieszkańcy Sarnowy, którzy w 1962 roku w dwóch różnych miejscach Europy, Sarnowie i Hanowerze w Niemczech postanowili uroczyście świętować 700-lecie swojej rodzinnej miejscowości. My czyli Rada Osiedla i powołany Komitet Organizacyjny obchodów Jubileuszu 750-lecia nadania Sarnowie Praw Miejskich zdecydowaliśmy kontynuować pamięć tego wydarzenia i przypomnieć naszą historię.
Nazwa Sarnowa wywodzi sie od wyrazu "Sarna". Oznacza to, że pierwotna osada znajdowała sie w pobliżu lasów, które obfitowały w zwierzynę łowną. Na temat powstania tej nazwy krążą różne legendy. Jedną z nich będą mogli państwo poznać po uroczystościach otwierających Jubileusz na scenie na Rynku. Od nazwy miasta wywodzi się również herb Sarnowy, na którym przedstawiono sarnę-rogacza.
Część historyków początek miasta Sarnowy wiąże z datą 1387 roku. W tym roku dokonana i opisana została transakcja sprzedaży przez Wincentego z Granowa wsi leżących w bezpośrednim sąsiedztwie Sarnowy, Zakrzewo, Kawcze, Jasienie Janowi Doninowi i jego żonie Małgorzacie z Sarnowy. Właścicielami Sarnowy przez dłuższy czas byli Doninowie - Sarnowscy. Po nich właścicielami byli Wierzbińscy, Bnińscy i Iłowińscy. Od 1487 roku Sarnowa należała do rodzin Górków, Roszkowskich i Sarnowskich. W 1498 roku była własnością Jana Górki Roszkowskiego. W drugiej połowie XVI wieku dobra Sarnowy były podzielone między Mieszkowskich i Zakrzewskich. Dopiero w XVII wieku ugruntowała się własność Zakrzewskich w całych dobrach Sarnowy. W XVIII wieku do nazwiska zaczęli dodawać swoje określenie rodowe, jednakże zamiast nazwy Wyskota używali przydomka Wyssogota i pod mianem Wyssogota Zakrzewskich byli znani w Wielkopolsce. Jednym z ostatnich reprezentantów tej rodziny w Sarnowie był Telesfor Wyssogota Zakrzewski w latach 1732-36 kasztelan santocki. Następnie Sarnowa przeszła w ręce niemieckie, rodziny Patrików a w 1881 roku należała do Anny Schlosser. W 1926 roku obszar majątku Sarnowy wynosił 475 hektarów. Właścicielem był wówczas Wilhelm Długos. Prawdopodobnie w 1927 roku niemiecki właściciel podjął decyzję o wyprowadzeniu się z Sarnowy, w związku z czym Główny Urząd Likwidacyjny przedstawił ofertę sprzedaży tutejszego majątku. W 1928 roku właścicielem dóbr Sarnowskich został rotmistrz Józef Kiełpsz. Wiadomo, że posiadał majątek do chwili wybuch II wojny światowej. Jednym z ważniejszych zwrotów w historii Sarnowy jest data 11 listopada 1407 roku. Wtedy Jerzy Donin wraz ze swoją matką Małgorzatą otrzymali zgodę od króla Władysława Jagiełły na lokację miasta na prawo magdeburskie (zwane w Polsce niemieckim) odwołując równocześnie wszelkie prawa polskie. Dzięki temu dokumentowi nastąpił rozwój gospodarczy lokalnego rynku. Ustanowiono stanowisko wójta, burmistrza wydano zgodę na organizowanie targów. Gdy dziedzicem Sarnowy był Grzegorz Obornicki Skóra de Gay, u króla Zygmunta I wyjednał przywilej w 1516 roku datowany w Brześciu Litewskim, potwierdzający prawo magdeburskie i ustanowienie targów tygodniowych i dwóch jarmarków. Prawo do trzeciego jarmarku Sarnowa uzyskała od tego samego króla w roku 1539. Niestety w pełnym rozwoju gospodarczym przeszkodziły nie omijające Sarnowy kataklizmy. Na początku XVIII wieku epidemia cholery, ale bardziej wyniszczające były liczne pożary. W 1640 roku, czy kolejny w 1724 roku. Jednak największy pożar objął Sarnowę w 1809 roku. Spłonęły wówczas 92 budynki wraz z Ratuszem a 439 osób straciło dach nad głową. W wyniku pożaru stracone zostały najstarsze miejskie dokumenty, które przechowywano w Ratuszu. Odbudowa Ratusza tym razem już murowanego nastąpiła w 1837 roku. W 1870 roku dobudowano neogotycką ceglaną wieżę z zegarami na każdej stronie. Sarnowa w całej swojej historii przeżywała różne koleje losu. Jedną z przyczyn, które miały wpływ na dzieje miasta były przemiany społeczno-polityczne związane z wojnami religijnymi. Przez kilkaset lat Sarnowa, stanowiła ośrodek zamieszkany przez przedstawicieli trzech wyznań: katolików, ewangelików i żydów.
W roku 1421 Małgorzata Donin i jej syn Jerzy ufundowali drewniany kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Apostoła i św. Doroty, konsekrowany w 1488 roku. W 1718 roku właścicielka Sarnowy Joanna z Szołdrskich Zakrzewska w miejsce drewnianego kościoła wzniosła nowy, barokowy z cegły palonej. W 1769 roku dobudowano wieżę dzięki staraniom Marianny Zakrzewskiej kasztelanowej kaliskiej.
W roku 1797 posadę organisty przy kościele parafialnym objął Karol Kurpiński mając wówczas zaledwie 12 lat. Później jeden z wybitniejszych kompozytorów polskich. Autor Warszawianki, dyrektor Teatru Narodowego.
W wyniku II rozbioru polski teren Sarnowy znalazł się pod zaborem pruskim. Od 1610 roku działała w miasteczku płatna szkoła katolicka. Kiedy w 1793 roku Sarnowa dostała się pod zabór pruski, szkoła przestała działać. W latach 1787 - 1945 na miejscu dzisiejszej szkoły stał kościół ewangelicki. Społeczność ewangelicka doprowadziła także do powstania w mieście szkoły i szpitala. Budynek szkoły służył jako szkoła podstawowa do momentu wybudowania obok nowego budynku w roku 1990. Stara szkoła została rozebrana w 2007 roku. Na tym miejscu rozlokowano miasteczko ruchu drogowego i rozbudowuje się plac zabaw.
Dzięki osadnikom żydowskim i ich tradycjom kupieckim miasteczko rozwijało się jako region hodowli i handlu bydłem. Do czasu tragicznego pożaru w 1809 roku w którym najbardziej ucierpiało wielu Żydów tracąc swój dobytek.
Sarnowa jak i cała Ziemia Rawicka przyłączona została do Polski 17 stycznia 1920 roku. Po przyłączeniu miasto powraca do polskości. Zdano sobie sprawę z faktu, że trwające ponad 120 lat rządy pruskie pozostawiły wiele szkód w świadomości Polaków. Podjęto decyzję o powołaniu Koła Śpiewu. 27 maja 1923 roku odbyło sie zebranie założycielskie. Chór Sarnowski im Karola Kurpińskiego prężnie działa do dziś i jest dumą wszystkich mieszkańców.
W Sarnowie w okresie zaboru pruskiego czynnych było 21 wiatraków. Obecnie został tylko jeden oryginalny wiatrak-koźlak. Utracie tego unikatowego zabytku zapobiegł Kazimierz Damazyn, piekarz rodem z Sarnowy. Od niedawna wiatrak został ponownie odrestaurowany przez nowych właścicieli Marka i Karola Żurka.
Dziś Sarnowa mimo swych burzliwych losów zachowała swoja historyczną tożsamość. Centralnym punktem jest Rynek z Ratuszem, ulice zachowały sie jako regularna szachownica. Cały układ urbanistyczny wpisany jest do rejestru zabytków. Dla rozwoju jest to duże utrudnienie, gdyż trudno wprowadzić nowocześniejsze zmiany bez zgody konserwatora zabytków. Ale miłośników historii Sarnowa zachwyca. Gdyby ktoś spojrzał na uliczkę z kocimi łbami i stare fasady domów i gdyby z nich wyszli ludzie w strojach z epoki, można odnieść wrażenie, że przenieśliśmy się w czasie.

(przemówienie Przewodniczącego Rady Osiedla na uroczystej sesjii w dn. 21.09.2012)

<<<powrót do strony głownej

www.sarnowa.rawicz.pl